ايران سرای من است

 

 درياها, درياچه ها‏, رودخانه ها, آبشارها و چشمه هاي آب سرد و آب گرم, در مجموع جاذبه هاي آبي- طبيعي ايران را تشكيل مي دهند كه از بين همه آن ها خليج فارس, درياي عمان, درياچه خزر از اهميت زيادي برخوردار هستند.
1- خليج فارس : اين دريا به وسعت حدود 232850 كيلومتر مربع در جنوب و ميان ايران و شبه جزيره عربستان واقع شده و با درياي عمان از طريق تنگه هرمز مربوط است. درازاي آن از دهانه اروندرود در شمال باختري تا تنگه هرمز در جنوب خاوري حدود 805 كيلومتر است و عرض آن بين 56 تا 288 كيلومتر متفاوت است. عمق آن چندان زياد نيست و بيش ترين ژرفاي آن 182 متر در رأس المسندم و كم ترين آن 30 متر در دهانه اروندرود است. سراسر ضلع شمالي آن را سواحل ايران در برگرفته و در مساحت كمي از گوشه شمال باختري آن كشورهاي كويت و عراق قرار دارند.
در كف خليج فارس برآمدگي هاي سنگي و مرجاني وجود دارد كه محل صيد مرواريد است. در فلات قاره و در اعماق آب هاي خليج فارس مخازن و ميدان هاي وسيع نفتي قرار دارد كه بر اثر استخراج نفت در پيرامون خليج فارس، از اهميت بازرگاني خاصي برخوردار شده است.
خليج فارس دريايي است آزاد كه ايران را وسيله راه تنگه هرمز و از طريق آب هاي اقيانوس هند، با ساير آب ها و ممالك دنيا مربوط مي‌كند. اين خليج از آنجا كه سر راه خطوط دريايي خاورميانه واقع شده از نظر استراتژيكي داراي اهميت زيادي است. به موازات ساحل دريا، رشته كوه هايي قرار دارند كه در بعضي نقاط اين ارتفاعات به دريا منتهي مي‌شوند و گاهي هم از دريا دور شده دشت هايي ميان دريا و ارتفاعات قرار مي‌گيرد. بخش بزرگي از صيد ماهي كشور در سواحل جنوبي ايران صورت مي‌گيرد. به عبارتي، حدود 78 درصد صيد منابع آب زي كشور در سواحل جنوبي انجام مي‌شود. مهم ترين انواع ماهيان درياهاي جنوب عبارتند از: حلوا، شيرماهي، شوريده، فيله، سرخو، سنگسر و غيره.

2- درياي عمان: اين دريا پيش روي آب اقيانوس هند به داخل خشكي در جنوب باختري آسيا است و بهتر است خليج ناميده شود. اين خليج در حقيقت از سه سو به خشكي و از يك سو به درياي آزاد مرتبط است: شمال آن ايران و پاكستان، خاور آن شبه جزيره دكن و باختر آن شبه جزيره عربستان قرار گرفته است. از سوي جنوب، اين دريا به اقيانوس هند متصل است. سواحل جنوبي ايران از تنگه هرمز تا بندر گواتر مجاور است و اين مسافت 2/1 كناره‌هاي جنوبي ايران را تشكيل مي‌دهد. درازاي آن از تنگه هرمز تا دكن حدود 610 كيلومتر و عرض آن كم تر از عرض آب هاي خليج فارس است. مساحت آن 903 هزار كيلومتر مربع در مقابل عمق آن خليج فارس بيش تر است. عمق اين خليج در اطراف چاه‌بهار حدود 3398 متر است هر چه به سوي غرب پيش رويم، عمق آن به سرعت كم مي‌شود تا جايي كه در نزديك تنگه هرمز به 73 متر مي‌رسد.بنادر كوچكي چون جاسك - چاه‌بهار- گواتر در كنار اين خليج‌ها ديده مي‌شودكه بيانگر بازرگاني و دريانوردي تقريباً محدود آن است.

3- درياچه خزر
خزربزرگ ترين درياچه جهان است كه به سبب وسعت زياد 5 برابر درياچه اورال و 13 برابر درياچه بايكال است و به همين سبب گاهي دريا ناميده مي شود. اين درياچه زماني تمامي سطح خشكي‌هاي آسياي جنوب باختري را مي‌پوشانيد و از همان زمان هاي پيش دريا خوانده مي‌شود. اين دريا ميان ايران، تركمنستان، قزاقستان، روسيه و آذربايجان قرار گرفته اين كشورها از منابع آن به طور مشترك استفاده مي‌كنند. از 6380 كيلومتر طول سواحل درياي خزر به حدود 922 كيلومتر از آستارا تا رود اترك متعلق به ايران است.
مساحت اين دريا حدود 424 هزار كيلومتر مربع است. ژرفاي درياچه خزر، حوزه شمالي بسيار كم، تقريباً 5/4 وسعتش داراي ژرفاي كم تر از 10 متر است. جايي كه بخش وسيعي از خزر شمالي به قدري كم ژرفاست كه فقط كرجي‌هاي بسيار كوچك مي‌توانند در آن رفت و آمد كنند. ژرفاي متوسط اين حوزه حدود 2/6 متر است. در حوزه ‌ جنوبي، ژرفاي دريا نسبت به حوزه شمالي بيش تر است و به حدود 960 تا 1000 متر مي‌رسد و متوسط آن 325 متر است. درياي خزر از نظر ژرفا ويژگي هاي ديگر، از شمال به جنوب به سه حوزه تقسيم مي‌شود. حوزه جنوبي خزر جنوبي كه به سواحل ايران منتهي مي‌شود، داراي شكلي تقريباً مربع است وسعت اين حوزه حدود 1555 كيلومتر مربع است كه حدود 36% از مجموع وسعت دريا را شامل مي‌شود. درياي خزر از نظر ماهي غني است و ماهيان خاوياري درياي خزر داراي شهرت جهاني هستند. ساليانه حدود 300 تن خاويار از صيد اين ماهي‌ها به دست مي‌آيد. در درياي خزر، حدود 100 گونه ماهي زندگي مي‌كند كه در حال حاضر تنها حدود 15 نوع آن مورد بهره‌برداري است.
جزاير عمده ايران را در خليج فارس مي‌توان به شرح زير برشمرد:
جزيره هرمز: طول محيط اين جزيره بيضي شكل حدود 6000 متر است و در مدخل خليج فارس به سبب موقعيت جغرافيايي آن، مجاورت با تنگه هرمز به عرض حداقل 56 كيلومتر و به عمق حداكثر 115 متر از نظر نظامي و بازرگاني از اهميت خاصي برخوردار است. آلبو كرك درياسالار پرتغالي در سال 886 ش. (1507 م) اين جزيره را تسخير كرد و با ايجاد استحكامات نظامي، بيش از يك قرن تا دوران شاه عباس صفوي(1622 م.) بر كرانه‌هاي خليج فارس تسلط داشت. هم اكنون آثار و خرابه‌هاي قلعه پرتغالي ها در شمال جزيره در نزديكي آبادي هاي فعلي ديده مي‌شود.
جزيره خارك: خارك به طول تقريبي 10 كيلومتر و عرض از 4 تا 5 كيلومتر، جزيره‌اي است مرجاني، در ساحل خليج فارس، شمال باختري بندر بوشهر، كه تا اين بندر حدود 65 كيلومتر فاصله دارد.
جزيره خارك براي ايجاد لنگرگاه ها، با مزاياي طبيعي و سواحل عميق آن، براي پهلو گرفتن نفت‌كش‌هاي اقيانوس‌پيما بسيار مناسب است، به ويژه كه قشر سنگي چون پشته‌اي كه سطح جزيره را پوشانده، در وسط جزيره به بلندي 60 متر مي‌رسد و اين بلندي ها موجب مي‌شوند بندرگاه هاي خاوري خارك را در مقابل شدت جريان باد كه در جهت شمال باختري و جنوب خاوري مي‌وزند، محفوظ نگاهدارند. اگر كارشناسان، اكنون اين جزيره را به عنوان مركز تأسيسات عظيم صدور نفت برگزيده‌اند، دريانوردان خليج فارس نيز در ادوار گذشته از آن براي پهلو گرفتن كشتي‌ها استفاده مي‌كردند.
جزيره ‌ قشم: اين جزيره در نزديكي تنگه هرمز، بزرگ ترين و پرجمعيت ترين جزيره خليج فارس است. سواحل آن براي ايجاد لنگرگاه مناسب است. اطراف آن را كوه هاي آهكي فرا گرفته و اراضي داخلي داراي چراگاه هاي مناسب احشام، هم چنين مستعد براي كشت و زرع و ايجاد باغ هاي ميوه و نخلستان است. در اين جزيره، معادن نمك و خاك سرخ يافت مي‌شود.
جزيره كيش: جزيره كيش با وسعت حدود 85 كيلومتر مربع پس از قشم، از ديگر جزاير ايران در خليج فارس اهميت بيش تري دارد. بخش بزرگ مساحت آن مسطح و مستعد كشاورزي و داراي نخلستان هاي متعدد است. در اين جزيره در سال هاي اخير به عنوان يك منطقه آزاد تجاري، تأسيساتي به منظور جلب بازرگانان و جهانگردان داخلي و خارجي داير شده است.
جزيره هنگام : اين جزيره با آبادي هاي كوچك خود جمعاً به وسعت حدود 50 كيلومتر مربع در جنوب جزيره قشم واقع شده و داراي معادن نمك و خاك سرخ و سرب است. صيد ماهي از اشتغالات عمده ساكنان آن به شمار مي‌رود.
جزيره لارك: به مساحت تقريبي 83 كيلومتر مربع در جنوب جزيره هرمز واقع شده، عمق دريا در اطراف جزيره نسبتاً زياد است. ارتفاعات آن نمكي و داراي معادن سنگ آهن است و معيشت معدود ساكنان آن از راه پرورش دام و صيد ماهي تأمين مي‌شود.
جزيره لاوان (شيخ شعيب): به وسعت تقريبي 120 كيلومتر مربع در شمال باختري جزيره كيش، به فاصله 18 كيلومتري ساحل قرار گرفته و مردم آنجا بيش تر به صيد مرواريد اشتغال دارند. اين جزيره به سبب عمليات شركت نفت لاوان، اهميت پيدا كرده است.
جزاير تنب كوچك و تنب بزرگ: اين دو جزيره، به فاصله 12 كيلومتر از هم ديگر در جنوب جزيره قشم واقع شده‌اند. ساكنان تنب بزرگ از راه صيد ماهي و مرواريد امرار معاش مي‌كنند.
جزيره ابوموسي: به مساحت تقريبي 20 كيلومتر مربع با مختصر كشاورزي در جنوب بندر لنگه واقع شده و ساكنان اندك آن از طريق صيد ماهي و مرواريد ارتزاق مي‌كنند.
جزيره هندورابي: به مساحت تقريبي 36 كيلومتر مربع در 76 كيلومتري بندر لنگه از جزاير ايراني ساحل خليج فارس است. ساكنان جزيره هندورابي بيش تر به صيد ماهي و مرواريد اشتغال دارند، و گروه اندكي نيز به كشاورزي مي‌پردازند.
ايران از تالاب ها و تالاب درياچه هاي با ارزشي برخوردار است. در مجموع بيش از 80 تالاب با وسعت بيش از پنج هكتار در ايران شناسايي شده اند و تالاب هاي كوچك تربسياري وجود دارند كه در حال شناسايي هستند. چهار تالاب درياچه مهم ايران را درياچه اروميه, درياچه ميانكاله, درياچه پريشان و درياچه زريوار تشكيل مي دهند.

   _

  
نویسنده : sama .. ; ساعت ۱:۳٤ ‎ق.ظ روز یکشنبه ٧ خرداد ،۱۳۸٥