ركورد دار فرسايش خاك

منابع طبيعی - اسدالله افلاكي:
در نخستين نشست مشترك صاحبنظران محيط‌زيست و منابع طبيعي كشور كه با پيگيري جامعه جنگلباني ايران تشكيل شده بود وضعيت بحراني محيط‌زيست و عرصه‌هاي منابع طبيعي كشور بويژه تخريب پارك‌هاي ملي بررسي شد.

مهندس كاظم نصرتي نصرآبادي، رئيس جامعه جنگلباني ايران، در آغاز نشست گفت: آنچه امروز در منابع طبيعي و محيط‌زيست كشور در حال وقوع است اتفاقات ناخوشايندي است كه به رغم بيش از 50 سال سابقه سازمان جنگل‌ها، در نهايت بيلان منابع طبيعي منفي است و اين ناشي از سياستگذاري‌هاست، چرا كه تخصيص اعتبارات به سبك و سياقي است كه در نهايت اين بيلان را ترسيم مي‌كند.

وي افزود: منابع طبيعي و محيط‌زيست دچار وضعيتي بسيار بحراني است. از يك‌سو، تا نوك كوه شخم زده مي‌شود و از سوي ديگر، تمام طرحها، بدون مطالعه و بررسي‌هاي كارشناسانه است.

براين اساس ضروري است با كمك رسانه‌ها با طرح مسائل در مطبوعات فرهنگسازي شود تا نگرش دولتمردان و مسئولان نسبت به منابع طبيعي و محيط‌زيست تغيير كند؛ چرا كه در حال حاضر، در مواردي وضعيت و نگاه به منابع طبيعي به گونه‌اي است كه حتي مناطق حفاظت شده در امان نيست؛ وقتي اين مناطق حفظ نشود، تكليف بقيه عرصه‌ها مشخص است.

از همين‌رو با توجه به وضعيت موجود اين نشست برگزار شد با اين اميد كه اين نشست ادامه داشته باشد تا از اين طريق نظرات كارشناسان و صاحبنظران محيط‌زيست و منابع طبيعي كه دغدغه‌اي جز حفظ و صيانت از ميراث طبيعي كشور ندارند، منعكس شود تا بيش از اين شاهد تخريب منابع طبيعي و محيط‌زيست كشور نباشيم.

در كشور ما توسعه پايدار جايي ندارد

دكتر تقي شامخي، رئيس هيأت مديره انجمن علمي جنگلباني ايران، در اين نشست گفت: آنچه امروز مايه نگراني به شمار مي‌رود، نوع برخورد با مسائل محيط‌زيست و منابع طبيعي است كه شاخص آن، برخورد با پارك‌هاي ملي است.

وي در ريشه‌يابي اين برخورد گفت: مسئله‌اي كه وجود دارد چالش بين محيط‌زيست و توسعه است. به عبارت ديگر اصلي‌ترين چالش كه در زمان ما وجود دارد، بحث توسعه و رابطه آن با محيط‌زيست است. ما معتقديم كه توسعه بايد وجود داشته باشد، اما بايد در كنار اين توسعه محيط‌زيست حفظ شود.

شامخي با تاكيد بر ضرورت توسعه تصريح كرد: آنچه صاحبنظران و استادان محيط‌زيست و منابع طبيعي را از ديگر گروه‌هاي اجتماعي متمايز مي‌كند، نوع نگاه اين افراد به مقوله توسعه است، چرا كه اين افراد معتقدند توسعه بايد در بستر طبيعت انجام شود؛ يعني دغدغه ما (صاحبنظران محيط‌زيست و منابع طبيعي) آن است كه توسعه بايد به گونه‌اي باشد كه زميني براي زيستن داشته باشيم.

اگر قرار باشد اين توسعه «بر سر شاخ نشستن و بن بريدن» باشد، توسعه نخواهد بود. نكته‌اي كه وجود دارد، اين است كه در كشور ما فقط به توسعه مي‌انديشند و اين موضوع كه اين توسعه چگونه بايد صورت بپذيرد، ديگر مطرح نيست.

بويژه در دولت نهم كه علاقه‌مند به پيشرفت و توسعه كشور است و ما هم صددرصد با آن موافقيم، به مسائل جانبي و اين كه توسعه بايد مبتني‌بر چه ضوابطي باشد، كمتر توجه مي‌شود و به نظر مي‌رسد درباره زميني كه مي‌خواهد اين توسعه روي آن اتفاق بيفتد يا اطلاعات محدودي دارند و يا توجه آنها به زمين اندك است و همين توجه اندك، اين نگراني را به وجود مي‌آورد كه روند توسعه با اين سبك و سياق، خساراتي را پديد آورد كه جبران آن دشوار يا غيرممكن باشد.

در حالي كه بايد به اين واقعيت معتقد باشيم كه اين زميني كه ما روي آن زندگي مي‌كنيم، بعد از تحولات 4 ميليارد ساله شكل گرفته و به ما سپرده شده است و از همين‌رو، بايد براي نسل‌هاي آينده آن را حفظ كنيم.

اين استاد دانشگاه افزود: شايد در بحث توسعه يادآوري اين نكته خالي از لطف نباشد كه جامعه جهاني بعد از برگزاري كنفرانس 1972 در استكهلم، نسبت به در مخاطره قرار گرفتن زمين هشدار داد. پس از اين هشدار، بسياري از كشورهاي در حال توسعه، اين هشدار را طنز تلقي كردند.

اين طرز تلقي ناشي از آن بود كه كشورهاي در حال توسعه معتقد بودند چون كشورهاي توسعه يافته مشكل غذا ندارند و به عبارتي سير هستند، چنين مسائلي را طرح مي‌كنند، اما اين مسائل براي ما كه با كمبود غذا مواجهيم، معنايي ندارد. ولي به فاصله زماني كوتاهي همين كشورها دريافتند كه اين مسئله يك مسئله جهاني است و چه در كشور غني و چه در كشور فقير زندگي كنيم، نمي‌توانيم آن را ناديده بگيريم.

شامخي خاطر نشان كرد: آنچه امروز در كشور ما جاري است يادآور نگاه كشورهاي در حال توسعه بعد از كنفرانس 1972 است و اين ضرورت توجه دادن مسئولان به مسائل زيست محيطي را نشان مي‌دهد.

براين اساس بدون ورود به مسائل سياسي و صرفاً به خاطر حفظ ميراث طبيعي و محيط‌زيست و ضمن احترام گذاشتن به اين ايده مسئولان اجرايي كه مي‌خواهند باعث توسعه و پيشرفت كشور شوند، بايد عواقب و پيامدهاي زيانبار توسعه بدون رعايت ضوابط زيست‌محيطي را متذكر شد، چرا كه توسعه يك امر مشروط است يعني بايد حريم طبيعت به شدت حفظ و رعايت شود.

حال وقتي مي‌شنويم به رغم وجود همه قوانين ظرف مدت كوتاهي در شش پارك ملي تصرفاتي صورت مي‌گيرد كه مغاير با مباني و اصول است، حق داريم برخود بلرزيم و دچار اين نگراني عميق شويم كه نكند كساني كه دست‌اندركار امر توسعه هستند، واقعاً از اين حقيقت آگاه نباشند كه توسعه امروز جهان با چالش حفظ محيط‌‍ زيست مواجه شده و بر همين اساس است كه توسعه پايدار در چارچوب‌هاي معيني پذيرفتني است.

پارك‌هاي حفاظت‌شده پشتوانه حيات ماست

دكتر مجيد مخدوم - رئيس انجمن علمي ارزيابي محيط‌زيست - ضمن ابراز تأسف از وضعيت امروز پارك‌هاي ملي و ديگر عرصه‌هاي منابع طبيعي گفت: مشكل اصلي در كشور ما اين است كه هم توده مردم و هم دولتمردان، فلسفه وجودي پارك ملي و مناطق حفاظت‌شده را درك نكرده‌اند.

وي افزود: ما مخالف توسعه نيستيم، چرا كه بدون توسعه، انسان محكوم به فناست اما براي توسعه بايد حد و مرزي قائل باشيم.

وي در خصوص پارك‌هاي ملي گفت: اساساً فلسفه وجودي پارك ملي، اين است كه ما در دنياي كنوني براي ادامه زندگي به سه مقوله اساسي «غذا»، «دارو»، «كاغذ و چوب» نياز داريم. اين در حالي است كه با وضعيت فعلي، هر محصولي كه چه به صورت طبيعي و چه به صورت دست‌كاشت به دست مي‌آيد، 30 تا 50 درصد آن از زمان كاشت تا زماني كه به انبار برسد، بر اثر آفات از بين مي‌رود. سم‌پاشي هم براي دفع آفات جواب نداده، چرا كه اگر سم‌پاشي صورت بگيرد، سال بعد بايد ميزان سم را چند برابر افزايش بدهيم.

بهترين راه‌حلي كه در اين زمينه وجود دارد، اين است كه ما براي ايجاد پايه‌هاي اهلي كه نسبت به حمله آفات و بيماري‌ها مقاوم باشد، دورگ‌گيري كنيم. اين فعاليت وقتي در دنيا آغاز شد، دريافتند كه با اين شيوه مي‌توان پايه‌هايي توليد كرد كه هم توليد بيشتري را در پي داشته باشد و هم اين پايه‌ها به گونه پاكوتاه باشد و در نتيجه با وسايل ارزان‌تر قابل برداشت باشد.

اين مدرس دانشگاه تصريح كرد: علم ژنتيك به خاطر سه مقوله توليد بيشتر، استفاده از ماشين‌آلات ارزان‌تر و از همه مهم‌تر مقاومت در برابر آفات و بيماري‌ها پديد آمد. اصل كلي در دورگ‌گيري اين است كه دورگ‌گيري بايد بين پايه اهلي و وحشي صورت پذيرد.

حال اگر عرصه‌هاي طبيعي را نابود كنيم و پارك‌هاي ملي و مناطق حفاظت‌شده را كه در واقع ذخيره‌گاه اين پايه‌هاي وحشي براي توليد كاغذ، چوب، دارو، پوشاك و بسياري اقلام ديگر هستند نابود كنيم، چگونه اين كار(دورگ‌گيري) امكان‌پذير خواهد بود.

وي ادامه داد: ذخيره‌گاه جنگل، پارك جنگلي، جنگل‌هاي دست‌كاشت، آثار منابع طبيعي ملي، مناطق حفاظت‌شده، پارك‌هاي ملي و پناهگاه حيات وحش كه تقريباً 8 درصد از مساحت كشور را به خود اختصاص داده‌اند، از آن رو به وجود آمده و حفاظت مي‌شوند كه پشتوانه‌اي براي زندگي و حيات باشند.

يعني در وضعيت ناهنجاري كه ممكن است پيش بيايد، اين مناطق مي‌تواند به عنوان صندوق پس‌انداز عمل كند؛ يعني پارك ملي يك نقش بيمه‌اي دارد و اين درجه اهميت حفاظت از آن را نشان مي‌دهد.

وي گفت: اخيراً نمونه‌اي دورگ‌گيري صورت گرفته كه توليد كاغذ را 24برابر كرده است. اين دورگ‌گيري با يك پايه وحشي كه در پارك ملي تبت وجود دارد انجام شده است. حال تصور كنيد اگر اين پارك تخريب شده بود، آيا امكان دستيابي به چنين پايه‌اي وجود داشت؟ بر اين اساس انتظار آن است كه حداقل، مناطق حفاظت‌شده را رها كنند تا اين صندوق پس‌انداز محفوظ و مصون بماند.
دكتر مخدوم به وضعيت بحراني محيط‌زيست در جهان اشاره كرد و گفت: اگر به شماره نوامبر 2006 نشنال جئوگرافي مراجعه كنيد، مي‌بينيد كه فاجعه زيست محيطي در آمريكا در حال وقوع است و اين به خاطر آن است كه دولتمردان آمريكايي با مقوله محيط‌زيست بيگانه‌اند.

وي تصريح كرد: اخيراً جيمز لاك و همكارانش نسبت به روند توسعه در جهان هشدار داده و تاكيد كرده‌اند روند توسعه فعلي در 40سال آينده به فاجعه‌اي ختم مي‌شود كه گرم‌شدن زمين در قبال آن ناچيز است.

به گفته دكتر مخدوم، اين دانشمند هشدار داده است اگر دماي زمين به خاطر افزايش اثر
گلخانه اي از 5/2درجه بالا برود، تنها يخ‌هاي قطب شمال و جنوب ذوب نمي‌شود؛ فاجعه بدتر از آن، آزادشدن متان توندراست و از آنجا كه گرم‌كنندگي گاز متان بين 12 تا 36 برابر  اثر گلخانه اي است، گرماي زمين يكباره 12درجه افزايش پيدا مي‌كند و اين يعني تبديل زمين به جهنم. اين فجايع ناشي از آن است كه دولتمردان جهان با مسائل زيست‌محيطي ناآشنايند.

ايستگاه‌هاي تحقيقاتي در معرض نابودي

دكتر احمد رحماني - رئيس هيأت مديره انجمن اعضاي هيأت علمي مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع- گفت: در حال حاضر تخريب، تمام عرصه‌هاي منابع طبيعي كشور را فرا گرفته و تا آنجا پيش رفته است كه به رغم آن كه نبايد در پارك‌هاي ملي كوچكترين تصرفي شود، اين پارك‌ها مصون نمانده و در حال تخريب است و اين بايد به گوش مسئولان برسد.

وي گفت: آمار نشان مي‌دهد كه سالانه 2ميليارد متر مكعب فرسايش خاك در كشور داريم. اين رقم 6/7درصد فرسايش كل خاك در جهان را نشان مي‌دهد و بر همين اساس فرسايش خاك در كشور ما 3برابر آسياست و اين موضوع وحشتناكي است. در مورد جنگل‌ها وضعيت بسيار بدتر است؛ چرا كه برخي آمارها حاكي از آن است كه سالانه در شمال 15 تا 25تن در هكتار فرسايش خاك وجود دارد، در حالي كه نُرم‌ جهاني 5/2تن در هكتار است.

اگر اين آمارها واقعي باشد، ما در اين زمينه ركورددار هستيم. از سوي ديگر ميزان سرانه جنگل‌هاي ما 2دهم هكتار است، در حالي كه اين ميزان در جهان 8دهم هكتار است. دليل اين وضعيت هم مشخص است. وقتي در مناطق جنگلي كه بارندگي زياد است، پوشش گياهي بالادست را از بين مي‌بريم، در حقيقت جنگل‌ها را تخريب كرده‌ايم.

رحماني تصريح كرد: در وضعيت فعلي، اين وظيفه تشكل‌هاي مردم‌نهاد است كه با فرهنگسازي از يك سو مردم را با اين مشكلات و پيامدهاي آن آشنا سازند و از سوي ديگر تلاش كنند با ايجاد ارتباط دائم و پيوسته با مسئولان، آنان را متوجه عواقب روند موجود كنند. اين شيوه‌اي است كه پيش از اين نيز جواب داده، چرا كه بدون شك مسئولان نيز هدفي جز حفظ منابع ندارند و اين وظيفه صاحب‌نظران است كه واقعيت مسائل را براي آنها روشن سازند.

وي گفت: با طرز نگاه و تلقي‌اي كه امروزه از منابع طبيعي و محيط‌زيست وجود دارد، ساده‌ترين راه انتخاب مي‌شود و عمليات اجرايي بدون ارزيابي زيست‌محيطي انجام مي‌گيرد و در نتيجه از جنگل و پارك ملي هم عبور مي‌كند. در اينجا انجمن‌هاي علمي بايد براي ارتقاي سطح آگاهي عمومي تلاش كنند و مسائل را به مسئولان منعكس كنند، چرا كه اگر مطالب به صورت علمي منتقل شود، ثمربخش خواهد بود.

وي ضمن انتقاد از وضعيت موجود در بخش تحقيقات افزود: بخش تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي متأثر از كل تحقيقات در كشور است. بودجه‌اي كه امسال به مقوله تحقيقات در كشور اختصاص يافته 45صدم نسبت به درآمد ناخالص ملي بوده، در حالي كه در سال گذشته اين ميزان 7دهم درصد بوده است. مشكل ديگر اين است كه بودجه‌اي كه به بخش تحقيقات اختصاص مي‌يابد، صرف مسائل جاري مي‌شود؛

به طوري كه بنا به گفته معاون آموزش و تحقيقات وزارت جهاد، 96درصد بودجه تحقيقات صرف هزينه‌هاي جاري مي‌شود و 4درصد آن صرف تحقيقات مي‌گردد و اين بودجه‌اي نيست كه بتوان با آن در منابع طبيعي تحول ايجاد كرد.

رحماني گفت: 314 ايستگاه تحقيقاتي در بخش كشاورزي و منابع طبيعي وجود دارد كه قرار است به 80 ايستگاه تقليل پيدا كند.

افزون بر اين، بسياري از ايستگاه‌هاي تحقيقاتي در معرض خطر است، چرا كه احتمالاً مي‌خواهند به بخش خصوصي واگذار كنند. در حالي كه در شرايط فعلي ايجاد ايستگاه تحقيقاتي تقريباً غيرممكن است.

براي نمونه قرار است جاده‌اي از ميان ايستگاه تحقيقاتي نوشهر- باغ گياه‌شناسي- كه قدمت چندين ساله دارد و بسياري از گونه‌هاي منحصر به فرد را در خود جاي داده عبور كند.

وي گفت: نمونه ديگر كه در معرض خطر است، ايستگاه تحقيقاتي «سيراچال» در كرج است كه به ايستگاه ارس شهرت دارد. اين ايستگاه را نيز مي‌خواهند به عنوان پارك شهري اعلام كنند. اين موضوعات واقعيت‌هاي تلخ امروز منابع طبيعي كشور است.

تاریخ درج: 26 دی 1385 ساعت 19:55تاریخ تایید: 26 دی 1385 ساعت 20:07تاریخ به روز رسانی: 26 دی 1385 ساعت 20:07 
   
  
 
مطالب مرتبط
ادغام منابع طبيعي؛ آن روي سكه اما زمين‌خوارها به كوه‌ها مي‌رسند... كوهستان‌هاي شمال در مسير قهقرا اسناد 120 ميليون هكتار اراضي را باطل كنيد
 
  
نویسنده : sama .. ; ساعت ٥:۱٦ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ٢٧ دی ،۱۳۸٥